MASLD, czyli stłuszczeniowa choroba wątroby związana z zaburzeniami metabolicznymi, to termin, który w nowej nomenklaturze zastąpił wcześniejsze określenie NAFLD. Schorzenie to jest jedną z najczęstszych przewlekłych chorób wątroby – szacuje się, że dotyczy około 30% populacji krajów zachodnich. Przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów, dlatego o problemie pacjenci dowiadują się często przypadkowo – podczas rutynowego badania USG jamy brzusznej lub diagnostyki innych zaburzeń metabolicznych.
Powszechną reakcją na informację o stłuszczeniu jest szukanie tzw. „diety wątrobowej”. Samo rozpoznanie MASLD nie oznacza jednak konieczności stosowania specjalnej, ubogotłuszczowej czy bardzo restrykcyjnej diety. Znacznie ważniejsze jest to, jak wygląda codzienny jadłospis, ile energii dostarcza i czy pomaga kontrolować masę ciała oraz zaburzenia metaboliczne.
Czym jest MASLD i dlaczego zmieniono nazwę z NAFLD?
Zgodnie z międzynarodowym konsensusem naukowym termin NAFLD (niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby) zastąpiono pojęciem MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease). Nowa nazwa lepiej oddaje metaboliczne podłoże schorzenia.
Rozpoznanie MASLD opiera się na stwierdzeniu stłuszczenia wątroby oraz obecności co najmniej jednego z określonych czynników ryzyka kardiometabolicznego. Należą do nich m.in.:
- Nadmierna masa ciała (np. BMI ≥ 25 kg/m² u osób dorosłych pochodzenia europejskiego) lub otyłość brzuszna oceniana na podstawie obwodu talii (≥ 94 cm u mężczyzn oraz ≥ 80 cm u kobiet w populacji europejskiej),
- Zaburzenia gospodarki węglowodanowej (np. nieprawidłowa glikemia na czczo, stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2),
- Podwyższone ciśnienie tętnicze,
- Aterogenna dyslipidemia (np. podwyższone stężenie trójglicerydów lub obniżony poziom cholesterolu HDL).
W procesie diagnostycznym kluczowa jest również ocena ilości spożywanego alkoholu. Gdy stłuszczeniu wątroby i zaburzeniom metabolicznym towarzyszy spożycie alkoholu mieszczące się w określonych zakresach klasyfikacyjnych (140–350 g czystego alkoholu tygodniowo u kobiet oraz 210–420 g u mężczyzn), można zakwalifikować chorobę jako MetALD. Progi te służą klasyfikacji choroby i nie oznaczają, że takie spożycie alkoholu jest bezpieczne dla zdrowia. Formalną diagnozę zawsze stawia lekarz po przeanalizowaniu pełnego obrazu klinicznego.
Dieta w MASLD: dlaczego monotonna „dieta wątrobowa” nie jest konieczna?
Samo rozpoznanie MASLD nie jest wskazaniem do stosowania klasycznej diety lekkostrawnej ani rutynowego ograniczania tłuszczu. Ważniejsza jest jakość całego jadłospisu, jego wartość energetyczna i możliwość utrzymania zaleceń w dłuższej perspektywie.
Gromadzenie lipidów w wątrobie jest procesem złożonym. Wpływają na niego m.in. insulinooporność tkankowa, nadmierny napływ wolnych kwasów tłuszczowych oraz lipogeneza de novo (proces syntezy kwasów tłuszczowych z innych związków, m.in. pochodzących z przemian węglowodanów). Zmiana diety pomaga ograniczyć czynniki sprzyjające gromadzeniu tłuszczu w wątrobie.
Rola słodzonych napojów i cukrów dodanych
Duże spożycie cukrów prostych, a w szczególności napojów słodzonych (będących skondensowanym źródłem fruktozy i glukozy bez błonnika), sprzyja dodatniemu bilansowi energetycznemu i nasila obciążenie metaboliczne wątroby.
Należy jednak odróżnić cukry dodane obecne w słodzonych napojach czy wyrobach cukierniczych od fruktozy naturalnie występującej w całych owocach. Owoce dostarczają błonnika, witamin oraz antyoksydantów, a ich umiarkowane spożycie w ramach zbilansowanej diety nie stanowi czynnika wywołującego MASLD.
Zalecany model żywienia: dieta śródziemnomorska
Wytyczne EASL–EASD–EASO zalecają poprawę jakości diety w kierunku modelu śródziemnomorskiego, ograniczenie żywności ultra-przetworzonej bogatej w cukry i tłuszcze nasycone oraz unikanie napojów słodzonych. Cechą charakterystyczną diety śródziemnomorskiej jest wysoka jakość spożywanych tłuszczów, obfitość produktów roślinnych oraz niski stopień przetworzenia potraw.
| Składnik diety | Rola w modelu żywienia | Praktyczne źródła w diecie |
|---|---|---|
| Oliwa z oliwek extra virgin | Dostarcza jednonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz polifenoli; może zastępować źródła tłuszczów nasyconych, np. masło. | Główne źródło tłuszczu na zimno (do sałatek, polewania potraw) oraz do łagodnej obróbki termicznej. |
| Warzywa, pełne ziarna i strączki | Źródło błonnika pokarmowego, który pomaga w kontroli glikemii i wspiera mikrobiotę jelitową. | Warzywa korzeniowe i liściaste, płatki owsiane, kasza gryczana, ciecierzyca, soczewica, fasola. |
| Tłuste ryby morskie | Dostarczają wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3 (EPA i DHA), które odgrywają rolę w regulacji gospodarki lipidowej. Ich odpowiednio wysokie dawki mogą obniżać stężenie trójglicerydów we krwi. | Łosoś, makrela, śledź, sardynki (włączane do menu 1–2 razy w tygodniu). |
| Kawa | Badania obserwacyjne sugerują potencjalne działanie ochronne związków zawartych w kawie u osób z chorobami wątroby. | Kawa filtrowana lub espresso (bez dodatku cukru i słodzonych syropów). |
Masa ciała, styl życia i aktywność fizyczna
Postępowanie w MASLD nie ogranicza się wyłącznie do menu. Zmiana stylu życia obejmuje kilka filarów:
- Redukcja masy ciała przy nadwadze lub otyłości: U osób z nadmierną masą ciała utrzymana redukcja o co najmniej 5% może zmniejszyć stłuszczenie wątroby. Ubytek rzędu 7–10% wiąże się z możliwością poprawy zmian zapalnych, natomiast redukcja o co najmniej 10% może sprzyjać poprawie włóknienia. Są to cele terapeutyczne, a nie gwarancja określonego efektu u każdego pacjenta. Warto pamiętać, że MASLD występuje również u części osób z prawidłowym BMI.
- Regularny ruch: Warto dążyć do co najmniej 150 minut aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności tygodniowo lub 75 minut wysiłku intensywnego, dostosowując obciążenie do indywidualnych możliwości. Korzystnym uzupełnieniem są ćwiczenia oporowe. Aktywność fizyczna może zmniejszać stłuszczenie wątroby również wtedy, gdy nie towarzyszy jej znaczny spadek masy ciała.
- Kwestia alkoholu: Zaleca się ograniczenie lub całkowitą rezygnację z alkoholu. W przypadku stwierdzenia zaawansowanego zwłóknienia lub marskości wątroby, pełna abstynencja staje się kluczowym elementem postępowania.
Diagnostyka: Próby wątrobowe i ocena włóknienia
Warto pamiętać o ograniczeniach podstawowych badań diagnostycznych. Prawidłowa aktywność aminotransferaz (ALT, AST) we krwi nie wyklucza obecności stłuszczenia ani bardziej zaawansowanych zmian w wątrobie. I odwrotnie – podwyższone wyniki nie przesądzają automatycznie o MASLD i wymagają szerszej diagnostyki lekarskiej. Przypadkowo wykryte stłuszczenie powinno skłonić do oceny jego przyczyny i ryzyka zaawansowanego włóknienia, a nie jedynie do zmiany diety.
USG może wykazać stłuszczenie wątroby, ale ma ograniczoną czułość przy niewielkiej ilości tłuszczu i nie pozwala wiarygodnie ocenić stopnia włóknienia. Wstępna ocena ryzyka włóknienia może obejmować wskaźnik FIB-4, obliczany na podstawie wieku, aktywności AST i ALT oraz liczby płytek krwi. W zależności od wyniku i sytuacji klinicznej lekarz może zalecić dalszą diagnostykę, np. elastografię.
Podsumowanie i indywidualna konsultacja
W postępowaniu w MASLD znaczenie ma kilka elementów: poprawa jakości diety, regularna aktywność fizyczna, ograniczenie alkoholu i kontrola zaburzeń metabolicznych. U osób z nadmierną masą ciała ważnym celem jest również trwała redukcja masy ciała.
Dietetyk Gdynia – spersonalizowane wsparcie w MASLD
Odebrałeś niepokojący wynik USG lub prób wątrobowych i potrzebujesz indywidualnie dobranego planu żywieniowego?
Podczas konsultacji przeanalizujemy Twój styl życia, wyniki badań oraz preferencje kulinarne. Stworzymy elastyczny jadłospis oparty na dowodach naukowych, dopasowany do Twojego planu dnia -bez zbędnych restrykcji.
👉 Umów konsultację dietetyczną w Gdyni lub online i ustalmy sposób żywienia dopasowany do Twojej sytuacji zdrowotnej.
Piśmiennictwo / Źródła naukowe
- European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO) (2024). EASL-EASD-EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). Journal of Hepatology, 81(3), 492–542. DOI: 10.1016/j.jhep.2024.04.031.
- Rinella M.E., Lazarus J.V., Ratziu V., et al. (2023). A multi-society Delphi consensus statement on new fatty liver disease nomenclature. Journal of Hepatology, 79(6), 1542–1556. DOI: 10.1016/j.jhep.2023.06.003.
- Younossi Z.M., Golabi P., Paik J.M., et al. (2023). The global epidemiology of nonalcoholic fatty liver disease (NAFLD) and nonalcoholic steatohepatitis (NASH): a systematic review. Hepatology, 77(4), 1335–1347. DOI: 10.1097/HEP.0000000000000004.
- Sualeheen S., et al. (2024). Mediterranean diet for the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease in non-Mediterranean, Western countries: What’s known and what’s needed? Nutrition Bulletin, 49(4), 444–462. DOI: 10.1111/nbu.12707.