Leki stosowane w leczeniu otyłości, takie jak semaglutyd czy tirzepatyd, w ostatnich latach znacząco zmieniły podejście do farmakologicznego leczenia nadmiernej masy ciała. Zmniejszenie apetytu, większa sytość i ograniczenie spontanicznego spożycia energii mogą prowadzić do znacznej redukcji masy ciała. Badania kliniczne pokazują, że leki z tej grupy są skuteczne w leczeniu otyłości i związanych z nią powikłań.
Aktualne wytyczne podkreślają jednak, że farmakoterapia powinna być elementem kompleksowego leczenia, obejmującego również odpowiednie żywienie i aktywność fizyczną. W praktyce pojawia się więc ważne pytanie: co zrobić, aby podczas redukcji tracić przede wszystkim tkankę tłuszczową, a możliwie dobrze zachować masę mięśniową i sprawność? Jako dietetyk w Gdyni wyjaśniam, jaką rolę w tym procesie odgrywa odpowiednio zaplanowana dieta i trening oporowy.
Jak działają agoniści receptorów GLP-1 i GLP-1/GIP?
GLP-1, czyli glukagonopodobny peptyd-1, jest hormonem wydzielanym przez przewód pokarmowy po spożyciu posiłku. Semaglutyd jest agonistą receptora GLP-1, natomiast tirzepatyd działa jednocześnie na receptory GLP-1 i GIP.
Ich działanie obejmuje między innymi wpływ na regulację apetytu i sytości oraz gospodarkę glukozową. W przypadku leków stosowanych w leczeniu otyłości istotne znaczenie ma przede wszystkim zmniejszenie spożycia energii wynikające z mniejszego apetytu i większej sytości. Leki te mogą również wpływać na opróżnianie żołądka, szczególnie na początku terapii i podczas zwiększania dawki.
W efekcie pacjent może znacznie łatwiej osiągnąć deficyt energetyczny, który wcześniej był trudny do utrzymania. Nie oznacza to jednak, że farmakoterapia zastępuje prawidłowe żywienie podczas leczenia otyłości.
Sama utrata kilogramów to nie wszystko
Podczas redukcji masy ciała organizm traci nie tylko tkankę tłuszczową. Zmniejszeniu może ulegać również tak zwana beztłuszczowa masa ciała (LBM, lean body mass). Warto przy tym podkreślić, że LBM nie jest synonimem masy mięśniowej – obejmuje również między innymi wodę, narządy i inne tkanki beztłuszczowe. Dlatego nie można automatycznie stwierdzić, że każda utrata LBM oznacza utratę mięśni.
Jednocześnie zachowanie mięśni podczas redukcji jest istotnym celem. Masa i funkcja mięśni wpływają między innymi na sprawność fizyczną, siłę i zdolność do wykonywania codziennych aktywności. Problem ten nie dotyczy wyłącznie osób stosujących leki inkretynowe – utrata części beztłuszczowej masy ciała jest częstym elementem znacznej redukcji masy ciała niezależnie od zastosowanej metody.
Ile beztłuszczowej masy ciała traci się podczas farmakoterapii otyłości?
Dane dotyczące składu ciała pokazują, że podczas skutecznej redukcji masy ciała zmniejsza się zarówno masa tłuszczowa, jak i beztłuszczowa. W analizie DXA przeprowadzonej w podgrupie badania SURMOUNT-1 osoby przyjmujące tirzepatyd straciły średnio 21,3% masy ciała, 33,9% masy tłuszczowej i 10,9% lean mass. W przybliżeniu 75% utraconej masy stanowiła tkanka tłuszczowa, a 25% beztłuszczowa masa ciała.
Nowsza metaanaliza 20 randomizowanych badań klinicznych wykazała, że beztłuszczowa masa ciała stanowiła średnio około 35% całkowitej utraty masy ciała podczas terapii semaglutydem i około 25% podczas terapii tirzepatydem. Podobny udział beztłuszczowej masy ciała w utracie masy ciała obserwowano również w przypadku interwencji dotyczących stylu życia. Co istotne, w analizie tej połączenie interwencji dotyczącej stylu życia z treningiem oporowym wiązało się z mniejszym udziałem beztłuszczowej masy ciała w całkowitej utracie masy ciała.
To bardzo ważne rozróżnienie. Nie oznacza to, że leki te „spalają mięśnie”. Oznacza to, że znaczna redukcja masy ciała może wiązać się również ze zmniejszeniem beztłuszczowej masy ciała, dlatego warto aktywnie zadbać o jej zachowanie.
Dlaczego dieta podczas leczenia może wyglądać inaczej?
Jednym z istotnych skutków działania tych leków jest zmniejszenie apetytu, które u części pacjentów może być na tyle nasilone, że utrudnia pokrycie zapotrzebowania na energię i składniki odżywcze. Pacjent, który wcześniej bez problemu zjadał kilka tysięcy kilokalorii dziennie, może po rozpoczęciu leczenia mieć trudność z dokończeniem nawet niewielkiego posiłku.
Przy bardzo małym apetycie trudno jednak dostarczyć wraz z niewielką ilością jedzenia odpowiednią ilość:
- białka,
- błonnika,
- witamin,
- składników mineralnych,
- niezbędnych kwasów tłuszczowych,
- energii potrzebnej do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
Dlatego przy bardzo małym apetycie ważniejsza staje się gęstość odżywcza diety. Nie chodzi o to, żeby jeść jak najwięcej – chodzi o to, aby stosunkowo niewielka ilość jedzenia dostarczała możliwie dużo wartości odżywczych.
Strategia ochrony masy mięśniowej podczas terapii GLP-1
U wielu osób podczas redukcji korzystna może być zwiększona podaż białka. Jej dokładną ilość należy ustalić indywidualnie, uwzględniając m.in. masę ciała, skład ciała, wiek, aktywność fizyczną i stan zdrowia. U osób z otyłością praktycznym rozwiązaniem może być odniesienie podaży białka do masy ciała należnej lub docelowej, zamiast do aktualnej masy ciała. W praktyce u części osób może być zasadne zastosowanie podaży rzędu około 1,2–1,6 g białka/kg masy ciała należnej lub docelowej na dobę, jednak zakres ten powinien być indywidualnie dostosowany do wieku, aktywności fizycznej, składu ciała, stanu zdrowia i tolerancji diety. Przy małym apetycie pomocne mogą być skyr, twaróg, jaja, ryby, chude mięso, tofu czy odżywka białkowa.
Trening oporowy jest jednym z najlepiej udokumentowanych sposobów ograniczania utraty beztłuszczowej masy ciała podczas redukcji. W metaanalizie obejmującej interwencje dotyczące stylu życia połączenie redukcji masy ciała z treningiem oporowym wiązało się z najmniejszym udziałem beztłuszczowej masy ciała w całkowitej utracie masy ciała. Dlatego trening oporowy powinien być ważnym elementem strategii ochrony mięśni podczas leczenia otyłości. Dobrym punktem wyjścia jest trening całego ciała 2–3 razy w tygodniu.
Zaparcia należą do częstszych działań niepożądanych. Pamiętaj o odpowiedniej ilości płynów, podaży błonnika oraz regularnej aktywności. Unikaj jednak gwałtownego zwiększania błonnika, jeśli objawy żołądkowo-jelitowe są już nasilone.
Dieta podczas leczenia semaglutydem lub tirzepatydem powinna opierać się na wysokiej wartości odżywczej. Przy niewielkim apetycie posiłki powinny być możliwie odżywcze. Warto, aby w ciągu dnia znalazły się w nich źródła białka, warzywa i owoce oraz odpowiednia ilość tłuszczów, dostosowana do indywidualnych potrzeb i tolerancji.
W przedłużeniu badania STEP-1, obejmującym rok obserwacji po odstawieniu semaglutydu, uczestnicy odzyskali średnio około dwóch trzecich wcześniej utraconej masy ciała, co pokazuje, jak trudne może być utrzymanie efektów po zakończeniu farmakoterapii.
Czy potrzebna jest suplementacja?
Nie ma podstaw, aby każda osoba przyjmująca semaglutyd lub tirzepatyd automatycznie rozpoczynała suplementację żelaza, witaminy B12, cynku czy magnezu. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest ocena sposobu żywienia i czynników ryzyka niedoborów.
Przy bardzo małej podaży energii, długotrwałym ograniczeniu spożycia, nasilonych nudnościach lub wymiotach oraz przy określonych sposobach odżywiania ryzyko niewystarczającej podaży niektórych składników może być większe. W takich sytuacjach suplementację warto dobierać indywidualnie na podstawie wywiadu i badań laboratoryjnych, zamiast stosować uniwersalne pakiety suplementów.
Co warto monitorować podczas terapii?
Masa ciała jest ważnym parametrem, ale nie jedynym. W zależności od sytuacji klinicznej dietetyk kliniczny w Gdyni lub lekarz prowadzący może zalecić zwrócenie uwagi również na:
- obwód talii,
- sposób odżywiania, podaż białka i energii,
- tolerancję przewodu pokarmowego,
- poziom aktywności, siłę i sprawność fizyczną,
- wyniki badań laboratoryjnych (przy wskazaniach),
- skład ciała (z uwzględnieniem ograniczeń metod pomiarowych, takich jak BIA).
Podsumowanie
Leki takie jak semaglutyd i tirzepatyd są skutecznymi narzędziami w leczeniu otyłości. Ich działanie może znacząco ułatwić osiągnięcie deficytu energetycznego i redukcję masy ciała, ale sama liczba utraconych kilogramów nie mówi wszystkiego o jakości leczenia.
Podczas redukcji warto zadbać również o zachowanie sprawności i możliwie dużej ilości beztłuszczowej masy ciała. Najważniejsze elementy to odpowiednio zaplanowane żywienie, wystarczająca podaż białka, trening oporowy, odpowiednia aktywność fizyczna oraz monitorowanie tolerancji leczenia i stanu odżywienia.
Dietetyk Gdynia – wsparcie podczas terapii GLP-1
Przyjmujesz semaglutyd lub tirzepatyd i chcesz zadbać o odpowiednie żywienie podczas redukcji masy ciała?
Współpraca dietetyczna może obejmować analizę dotychczasowego sposobu odżywiania, dostosowanie podaży energii i białka, pracę nad tolerancją posiłków oraz wsparcie w utrzymaniu aktywności i zdrowych nawyków.
👉 Umów konsultację dietetyczną w Gdyni lub online. Wspólnie zaplanujemy bezpieczną i skuteczną ścieżkę postępowania.
Źródła naukowe
- Wilding J.P.H., Batterham R.L., Calanna S., et al. (2021). Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity (STEP 1). The New England Journal of Medicine, 384(11), 989–1002. DOI: 10.1056/NEJMoa2032183.
- Wilding J.P.H., Batterham R.L., Davies M., et al. (2022). Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes, Obesity and Metabolism, 24(8), 1553–1564. DOI: 10.1111/dom.14725.
- Jastreboff A.M., Aronne L.J., Ahmad N.N., et al. (2022). Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity (SURMOUNT-1). The New England Journal of Medicine, 387(3), 205–216. DOI: 10.1056/NEJMoa2206038.
- Karakasis P., et al. (2025). Effect of glucagon-like peptide-1 receptor agonists and co-agonists on body composition: Systematic review and network meta-analysis. Metabolism, 163, 156113. DOI: 10.1016/j.metabol.2024.156113.
- Eisa N., Barood O. (2026). Lean Mass Changes With Incretin Therapy Versus Lifestyle Intervention: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Diabetes, Obesity and Metabolism, 28(6), 4818–4827. DOI: 10.1111/dom.70666.
- Mozaffarian D., et al. (2025). Nutritional Priorities to Support GLP-1 Therapy for Obesity: A Joint Advisory From the American College of Lifestyle Medicine, the American Society for Nutrition, the Obesity Medicine Association, and the Obesity Society. Obesity, 33(8), 1475–1503. DOI: 10.1002/oby.24336.
- American Diabetes Association Professional Practice Committee for Obesity (2026). Pharmacologic Treatment of Obesity in Adults: Standards of Care in Overweight and Obesity. BMJ Open Diabetes Research & Care, 13(Suppl. 1), e005729. DOI: 10.1136/bmjdrc-2025-005729.